Wie schade lijdt door een overstroming, aardbeving of andere ramp vraagt zich misschien af waar die terecht kan voor een vergoeding. Je denkt misschien aan de Wet tegemoetkoming schade bij rampen, kortweg de Wts. Maar voor schade door de gaswinning in Groningen geldt een apart stelsel. Bewoners kunnen daarvoor in de eerste plaats terecht bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG).

Wat is het verschil tussen de Wts en het IMG?

Het belangrijkste verschil is eenvoudig: de Wts is een vangnet waarmee de overheid een deel van bepaalde rampschade kan vergoeden. Het Groningse stelsel is bedoeld om schade af te handelen waarvoor de exploitant van het gasveld aansprakelijk kan zijn. Die aansprakelijkheid wordt tegenwoordig meestal via een bestuursrechtelijke procedure bij het IMG afgehandeld.

Wat is de Wts?

De Wts is bedoeld voor uitzonderlijke situaties waarin een ramp grote schade veroorzaakt en gewone oplossingen — zoals een verzekering of verhalen op een aansprakelijke partij — onvoldoende uitkomst bieden. Particulieren, ondernemers, verenigingen, stichtingen en overheden kunnen onder voorwaarden en voor bepaalde soorten schade een tegemoetkoming krijgen.

De wet kent een specifieke definitie van een aardbeving: het moet gaan om een ramp door een plotselinge beweging in de aardkorst met een kracht van minimaal 4,5 op de Schaal van Richter. Voor andere rampen van vergelijkbare omvang kan de Wts bij koninklijk besluit van toepassing worden verklaard.

Waarom valt de Groningse aardbevingsschade onder een apart stelsel?

De bevingen in Groningen zijn het gevolg van gaswinning en bodembeweging. Zij wijken daarmee af van de aardbeving waarop de Wts-definitie is gericht. De zwaarste Groningse beving die in de rechtspraak genoemd wordt, was bij Huizinge, en had kracht van 3,6. Bovendien gaat het om bodembeweging die door gaswinning is veroorzaakt en niet om een plotselinge beweging in de aardkorst van minimaal 4,5, zoals in de Wts staat omgeschreven.

Belangrijker is dat bij mijnbouwschade een aansprakelijke exploitant in beeld is. De Wts keert in zo'n geval geen schadevergoeding uit. Voor Groningen regelt het Burgerlijk Wetboek de aansprakelijkheid van de exploitant, terwijl de Tijdelijke wet Groningen de praktische en onafhankelijke afhandeling daarvan bij het IMG heeft ondergebracht.

De overheid koos voor deze aanpak door de bijzondere omvang van de Groningse problematiek en het wantrouwen in schadeafhandeling door de exploitant. Het IMG is een onafhankelijk bestuursorgaan en beoordeelt iedere aanvraag zelfstandig.

Wat doet het IMG?

Het IMG behandelt schade die is ontstaan door bodembeweging als gevolg van:

• De gaswinning uit het Groningenveld.
• De gasopslag bij Norg.
• De gasopslag bij Grijpskerk.

Het kan gaan om fysieke schade, waardedaling en immateriële schade. De Tijdelijke wet Groningen bepaalt bovendien dat de procedure een ruimhartige schadeafhandeling als uitgangspunt heeft.

Het bewijsvermoeden: een belangrijke bescherming

Normaal gesproken moet iemand die schade claimt, aantonen waardoor de schade is veroorzaakt. Voor bepaalde fysieke schade in Groningen geldt een gunstigere regel. Als er fysieke schade aan een gebouw redelijkerwijs door mijnbouw is veroorzaakt, wordt vermoed dat de gaswinning de oorzaak is.

Het IMG kan daarvan afwijken als uit een deskundigenonderzoek met een hoge mate van zekerheid blijkt dat de schade volledig een andere oorzaak heeft. Alleen twijfel is niet genoeg; als ook mijnbouw een mogelijke oorzaak blijft, is het bewijsvermoeden niet zomaar van tafel.

Voor bewoners volgt daaruit een praktische les: reageer zo concreet mogelijk op een deskundigenrapport. Leg per schadepost uit waarom de conclusie volgens jou niet klopt en voeg foto’s, eerdere inspecties of zo nodig een tegenrapport toe.

Twee routes voor schadevergoeding

Route 1: aanvraag indienen bij het IMG

Een aanvraag wordt met het formulier van het IMG ingediend. Vermeld in ieder geval het adres, de aard en omvang van de schade, de vermoedelijke oorzaak, wanneer de schade is ontstaan en of mogelijk sprake is van een acuut onveilige situatie. Het IMG kan een deskundige inschakelen en neemt vervolgens een besluit.

Route 2: naar de civiele rechter

Een gedupeerde kan de exploitant nog steeds rechtstreeks aansprakelijk stellen en een schadevergoeding vorderen.

Maar deze route heeft gevolgen. Dien je een aanvraag in bij het IMG, dan heeft dat invloed op de mogelijkheid om voor dezelfde schade nog een civiele procedure te starten. Ook behandelt het IMG geen schade waarover al een rechterlijke procedure loopt of waarover al afspraken zijn gemaakt met de exploitant.

Een civiele procedure kan nuttig zijn in een uitzonderlijke situatie — bijvoorbeeld bij een oude claim of een specifieke schade die niet binnen de IMG-bevoegdheid valt — maar is doorgaans formeler, kostbaarder en vraagt om meer bewijs. Laat daarom altijd eerst beoordelen welke route voor jouw situatie het meest geschikt is.

Praktisch stappenplan voor bewoners

1. Veiligheid eerst
   Denk je dat de woning acuut onveilig is? Meld dat onmiddellijk bij het IMG. Zij zijn volgens de Tijdelijke wet Groningen verplicht snel te inspecteren en noodzakelijke veiligheidsmaatregelen te treffen.
2. Leg alles vast
   Maak foto's, noteer ontdekkingsdata en bewaar eerdere schaderapporten, herstelnota’s, offertes, taxaties en correspondentie.
3. Splits de schade uit
   Denk afzonderlijk aan fysieke schade, herstelkosten, beschadigde inboedel, tijdelijke huisvesting, verminderd woongenot en persoonlijk leed. Niet elke schadepost wordt namelijk op dezelfde manier beoordeeld.
4. Controleer welke IMG-regeling past
   Kijk niet alleen naar een vaste vergoeding, maar ook naar maatwerk, daadwerkelijk herstel, waardedaling en immateriële schade. De beste keuze hangt af van de aard en omvang van de schade.
5. Kies bewust tussen IMG en civiel
   Start niet zonder advies tegelijkertijd een IMG-traject en een civiele claim voor dezelfde schade.
6. Lees het deskundigenrapport per schadepost
   Is een “andere oorzaak” genoemd? Controleer of die oorzaak de schade werkelijk volledig verklaart. Een opsomming van mogelijkheden is niet automatisch voldoende om het bewijsvermoeden te weerleggen.
7. Dien bezwaar binnen zes weken in
   Lukt een volledige motivering nog niet, dien dan tijdig een pro-formabezwaar in en vul de redenen later aan.
8. Vraag hulp als het dossier vastloopt
   Informeer bij het IMG, een steunpunt of de Raad voor Rechtsbijstand naar beschikbare juridische en bouwkundige ondersteuning.

Conclusie

De Wts is een belangrijk algemeen vangnet na grote rampen, maar niet het normale loket voor aardbevingsschade door de gaswinning in Groningen. Daarvoor bestaat de Tijdelijke wet Groningen, met het IMG als onafhankelijke beslisser en met een bestuursrechtelijke route van aanvraag, bezwaar, beroep en hoger beroep.